November 2004, Morelia, Mexico --- Public library in former Jesuit church in the historic center of Morelia. --- Image by (C) Macduff Everton/Corbis

ฮาร์วาร์ดสร้างสรรค์สถานที่ส่งเสริมงอกงามทางปัญญา

     การพัฒนาอาคารสถานที่ให้มีส่วนส่งเสริมความเจริญงอกงามทางด้านสติปัญญาและการเรียนรู้ให้แก่นักศึกษา เป็นอีกหนึ่งภารกิจสำคัญที่ฮาร์วาร์ดพยายามขับเคลื่อนผลักดันให้เกิดขึ้นมาโดยตลอด ด้วยความมุ่งมาดปรารถนาของผู้บริหารมหาวิทยาลัยที่ต้องการให้อาคารสถานที่ของมหาวิทยาลัยมีส่วนเสริมสร้างความเจริญงอกงามทางด้านสติปัญญาและการเรียนรู้ให้แก่นักศึกษามากที่สุดเท่าที่จะสามารถเป็นไปได้

     การออกแบบอาคารสถานที่ของฮาร์วาร์ดนอกจากจะคำนึงถึงประโยชน์ใช้สอยในเชิงมิติกายภาพแล้ว ยังคำนึงถึงการสนองตอบความต้องการทางด้านจิตใจและรูปแบบการเรียนรู้ที่แตกต่างหลากหลายของนักศึกษา อาทิ การออกแบบบรรยากาศภายในอาคารสถานที่ให้มีความสวยสดงดงามด้วยศิลปะ ก่อให้เกิดความรู้สึกเป็นมิตร ผ่อนคลายเป็นกันเอง กระตุ้นจินตนาการ และเหมาะสำหรับการสังสรรค์เรียนรู้ร่วมกัน เพื่อเป็นทางเลือกให้นักศึกษาใช้ในการศึกษาเรียนรู้นอกเหนือจากแหล่งเรียนรู้ทั่วไปที่มหาวิทยาลัยจัดให้บริการแก่นักศึกษา เป็นต้น 

     ตัวอย่างที่น่าสนใจในที่นี้คือ การออกแบบโรงอาหารแต่ละแห่งของฮาร์วาร์ด (Havard Dinning Hall) นอกจากจะออกแบบให้สามารถใช้ประโยชน์อเนกประสงค์ อาทิ เป็นสถานที่สำหรับรับประทานอาหาร พบปะสังสรรค์ระหว่างกัน และเป็นสถานที่ทำงานของนักศึกษาแล้ว ภายในโรงอาหารยังมีการตกแต่งประดับประดาอย่างสวยงาม ดึงดูดความสนใจ และรายล้อมด้วยทัศนียภาพอันงดงามของธรรมชาติรอบตัว จึงไม่น่าแปลกใจที่นักศึกษาฮาร์วาร์ดจะนิยมใช้โรงอาหารดังกล่าวเหล่านี้เป็นสถานที่สำหรับการทำงาน การพบปะสังสรรค์ระหว่างกัน และการศึกษาเรียนรู้ด้วยตนเอง1   

     ผมคิดว่าจากตัวอย่างดังกล่าวสะท้อนข้อคิดบางประการที่เป็นประโยชน์ต่อมหาวิทยาลัยไทยในการพัฒนาอาคารสถานที่ภายในมหาวิทยาลัยให้เกิดบรรยากาศเสริมสร้างความเจริญงอกงามทางด้านสติปัญญาและการเรียนรู้ให้แก่นักศึกษา ดังนี้         

     สร้างบรรยากาศรองรับรูปแบบการเรียนรู้ที่แตกต่างหลากหลายของนักศึกษา อนาคตมีแนวโน้มที่มหาวิทยาลัยจะต้องเผชิญกับความแตกต่างความหลากหลายของนักศึกษามากขึ้น อันเป็นผลกระทบส่วนหนึ่งมาจากกระแสโลกาภิวัตน์ การเข้าสู่บริบทความเป็นสากล และการเป็นส่วนหนึ่งของประชาคมอาเซียน การออกแบบอาคารสถานที่ของมหาวิทยาลัยจึงจำเป็นต้องคำนึงถึงการสนองตอบรูปแบบการศึกษาเรียนรู้ที่แตกต่างหลากหลายของนักศึกษาดังกล่าวเหล่านี้มากขึ้น เพื่อเป็นทางเลือกให้แก่นักศึกษา อาทิ การออกแบบอาคารสถานที่ให้มีพื้นที่เหมาะสำหรับการทำงานแบบกลุ่มศึกษา (study group) ส่งเสริมให้นักศึกษาได้พบปะสังสรรค์พูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างกัน เป็นต้น 

     เตรียมอาคารสถานที่ให้พร้อมสำหรับการศึกษาเรียนรู้ด้วยตนเองของนักศึกษา การศึกษาเรียนรู้ของนักศึกษาในบริบทโลกยุคอนาคตจะให้ความสำคัญกับการศึกษาเรียนรู้ด้วยตนเองเป็นสำคัญ การเรียนการสอนในห้องเรียนเป็นเพียงอาหารเรียกน้ำย่อยเท่านั้น เวลาส่วนใหญ่ของนักศึกษาจะถูกใช้ไปกับการศึกษาเรียนรู้ด้วยตนเอง ดังนั้น มหาวิทยาลัยจึงจำเป็นต้องพัฒนาตนเองให้มีพื้นที่หลากหลายสามารถสนองตอบการศึกษาเรียนรู้ด้วยตนเองของนักศึกษาดังกล่าวนี้ อันจะเสริมสร้างบรรยากาศกระตุ้นให้เกิดความเจริญงอกงามทางด้านสติปัญญาและการเรียนรู้ที่สำคัญให้แก่นักศึกษาอีกทางหนึ่ง อาทิ การออกแบบให้มีพื้นที่ที่เหมาะสำหรับให้นักศึกษานั่งทำงานระหว่างวัน มีบรรยากาศเงียบสงบ แสงสว่างเพียงพอ กระจายตามพื้นที่ต่าง ๆ ของมหาวิทยาลัย เป็นต้น     

     บริหารจัดการทรัพยากรมหาวิทยาลัยให้เกิดประโยชน์คุ้มค่าสูงสุดต่อการศึกษาเรียนรู้ของนักศึกษา ตั้งเป้าใช้ทุกพื้นที่ของมหาวิทยาลัยให้มีส่วนเสริมสร้างสติปัญญาและการเรียนรู้ให้แก่นักศึกษา พัฒนาให้เป็นพื้นที่อเนกประสงค์ รองรับการใช้งานหลากหลาย อาทิ เป็นสถานที่สำหรับรับประทานอาหาร พบปะสังสรรค์ระหว่างกัน และเป็นสถานที่ทำงานของนักศึกษา เช่นเดียวกับฮาร์วาร์ด เป็นต้น   

     ผมคิดว่า การจัดการศึกษาเรียนรู้ให้แก่นักศึกษาของมหาวิทยาลัยต้องปรับเปลี่ยนให้มีความสอดคล้องเหมาะสมกับบริบทโลกยุคอนาคต ต้องคำนึงถึงความต้องการและรูปแบบการศึกษาเรียนรู้ที่แตกต่างหลากหลายของนักศึกษามากขึ้น อันจะเป็นประโยชน์เอื้อให้นักศึกษาได้รับการพัฒนาสติปัญญาและการเรียนรู้อย่างเต็มที่  

     ประยุกต์สู่มหาวิทยาลัยไทย 

     มหาวิทยาลัยควรให้ความสำคัญกับการออกแบบอาคารสถานที่ให้มีส่วนเสริมสร้างการพัฒนาความเจริญงอกงามทางด้านสติปัญญาและการเรียนรู้ให้แก่นักศึกษาอย่างทั่วถึงเพียงพอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการให้ความสำคัญและคำนึงถึงความต้องการและรูปแบบการศึกษาเรียนรู้ที่แตกต่างหลากหลายของนักศึกษา ตั้งเป้าพัฒนามหาวิทยาลัยให้เป็นแหล่งเรียนรู้ที่เปิดกว้างให้นักศึกษาสามารถเข้ามาใช้ประโยชน์คุ้มค่าสูงสุด อาทิ การวางแผนพัฒนาอาคารสถานที่ต่าง ๆ ภายในมหาวิทยาลัยให้เป็นพื้นที่อเนกประสงค์ รองรับการใช้งานหลากหลาย ทั้งเหมาะสำหรับการศึกษาเรียนรู้ด้วยตนเอง ขณะเดียวกันสามารถปรับพื้นที่นำมาใช้ให้เป็นประโยชน์ต่อการศึกษาเรียนรู้แบบกลุ่มศึกษาได้ด้วย เป็นต้น  

     ในภาคปฏิบัติ ผมเสนอให้ มหาวิทยาลัยควรริเริ่มเปิดโอกาสให้นักศึกษาเข้ามามีส่วนร่วมเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการพัฒนาอาคารสถานที่ของมหาวิทยาลัย เพื่อให้การพัฒนาอาคารสถานที่ของมหาวิทยาลัยมีความสอดคล้องตรงกับความต้องการของนักศึกษามากที่สุด อาทิ การทำวิจัยสำรวจความคิดเห็นของนักศึกษา การจัดให้มีเวทีแสดงแลกเปลี่ยนความคิดเห็นของนักศึกษา การส่งเสริมให้มีคณะกรรมการนักศึกษาทำหน้าที่สะท้อนความคิดเห็นของนักศึกษาแก่มหาวิทยาลัย อันจะทำให้การพัฒนาอาคารสถานที่ของมหาวิทยาลัยสนองความต้องการและเป็นประโยชน์ต่อนักศึกษาแท้จริง ขณะเดียวกันยังเป็นส่วนสำคัญที่สนับสนุนให้การใช้งานอาคารสถานที่ของมหาวิทยาลัยเกิดประโยชน์คุ้มค่าสูงสุดด้วยเช่นเดียวกัน   


1Shraddha Gupta. Food for thought. [Online], accessed August 8, 2016, available from http://news.harvard.edu/gazette/story/2016/07/food-for-thought-5/

 

ที่มา: สยามรัฐสัปดาห์วิจารณ์
คอลัมน์ : สะท้อนคิดจากฮาร์วาร์ด
ปีที่ 63 ฉบับที่ 49 วันศุกร์ 19 – พฤหัสบดี 25 สิงหาคม 2559

 

ศ.ดร.เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์
นักวิชาการอาวุโส มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด
ประธานสถาบันอนาคตศึกษาเพื่อการพัฒนา (IFD)
kriengsak@kriengsak.com, http://www.kriengsak.com
แหล่งที่มาของภาพ : http://media.web.britannica.com/eb-media/39/102539-004-2FEF59BC.jpg

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>